Bài thơ Tống Biệt Hành và nhà thơ Thâm Tâm


BÀI THƠ TỐNG BIỆT HÀNH VÀ NHÀ THƠ THÂM TÂM


Nhà thơ Thâm Tâm
Nhà thơ Thâm Tâm
Bài thơ Tống Biệt Hành nổi tiếng của nhà thơ Thâm Tâm đã thấm đẫm lòng người. Một người bạn thân do không có điều kiện nên đã ngõ ý nhờ Đất Đứng sưu tập lại một cách hệ thống để phục vụ nhu cầu tìm hiểu của bạn đọc. Nhận thấy đây là ngõ ý chính đáng nên tôi cố công sưu tầm và tập hợp lại. Dĩ nhiên sẽ còn nhiều thiếu xót mong bạn đọc thông cảm và góp ý cung cấp tư liệu cho đầy đủ hơn để chúng ta cùng tham khảo...
                                        
                                     La Ngạc Thuỵ




CUỘC ĐỜI CỦA NHÀ THƠ:


Thâm Tâm tên thật là Nguyễn Tuấn Trình sinh ngày 12 tháng 5 năm 1917 tại thị xã Hải Dương tỉnh Hải Dương.
Xuất thân trong một nhà giáo nền nếp thuở nhỏ từ năm 1938 ông học tiểu học ở Hà Nội từng vẽ tranh để kiếm sống. Từ những năm 1940 ông tham gia viết báo viết văn và thường được đăng tải trên Tiểu thuyết thứ bảy Ngày nay Tiểu thuyết thứ năm và Truyền bá quốc ngữ... Ông từng thử sức trên nhiều thể loại nhưng thành công hơn cả vẫn là thơ. Thơ Thâm Tâm có nhiều giọng điệu khi buồn da diết khi trầm hùng bi tráng khi reo vui...
Sau Cách mạng tháng Tám 1945 Thâm Tâm tham gia văn hóa Cứu quốc ở trong Ban Biên tập báo Tiên Phong (1945-1946) sau đó ông nhập ngũ làm thư ký tòa soạn báo Vệ quốc quân (sau là báo Quân đội Nhân dân).
Ông mất sau một cơn đau tim đột ngột ngày 18 tháng 8 năm 1950 trên đường đi công tác tại chiến khu Việt Bắc.
Thâm Tâm nổi tiếng với bài thơ Tống biệt hành. Sinh thời ông chưa in thơ thành tập. Sáng tác thơ của ông được xuất bản năm 1988 trong sưu tập Thơ Thâm Tâm.
Ngoài ra Thâm Tâm còn có có 3 bài thơ Gửi T.T.Kh Màu máu Tygôn Dang dở. Đây là những bài thơ tình hay nhất của Thâm Tâm gởi cho thi sĩ bí ẩn T.T.Kh trong năm 1940. Trong các bài thơ ông tự nhận là người tình cũ của T.T.Kh. Một số người còn cho rằng chính ông là T.T.Kh. Tuy nhiên vẫn không ai biết chính xác là như thế nào.
Thâm Tâm được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007.


Tác phẩm thơ chính


Tống biệt hành (Thi nhân Việt Nam 1942)
Ngẫm nghĩ cố sự
Chào Hương Sơn
Ly biệt
Vạn lý Trường thành (thơ in trên các báo trước 1945)
Chiều mưa đường số 5 (1948)
Thơ Thâm Tâm (1988)


BÀI THƠ:
                                
Tống biệt hành

  

Đưa người ta không đưa qua sông

Sao có tiếng sóng trong lòng?

Bóng chiều không thắm không vàng vọt

Sao đầy hoàng hôn trong mắt trong?

Đưa người ta chỉ đưa người ấy

Một giã gia đình một dửng dưng...

 

- Li khách! Li khách! Con đường nhỏ

Chí lớn chưa về bàn tay không

Thì không bao giờ nói trở lại!

Ba năm mẹ già cũng đừng mong.

 

Ta biết người buồn chiều hôm trước

Bây giờ mùa hạ sen nở nốt

Một chị hai chị cùng như sen

Khuyên nốt em trai dòng lệ sót.

 

Ta biết người buồn sáng hôm nay

Trời chưa mùa thu tươi lắm thay

Em nhỏ ngây thơ đôi mắt biếc

Gói tròn thương tiếc chiếc khăn tay...

 

Người đi? Ừ nhỉ người đi thực!

Mẹ thà coi như chiếc lá bay

Chị thà coi như là hạt bụi

Em thà coi như hơi rượu say...

 

Mây thu đầu núi giá lên trăng

Cơn lạnh chiều nao đổ bóng thầm

Ngừng ở ven trời nghe tiếng khóc

Tiếng đời xô động tiếng lòng câm.

T.T



 



Bài thơ Tống Biệt Hành còn được nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng phổ thành ca khúc và do ca sĩ Khánh Ly thể hiện



Click vào đây để nghe ca khúc


Chúng ta đã đọc thơ nghe Tôn nữ Lê Ba ngâm thơ và thưởng thức giọng ca Khánh Ly thể hiện ca khúc do nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng phổ nhạc. Bây giờ chúng ta cùng tham khảo cảm nhận của nhà thơ Vũ Quần Phương về nhà thơ Thâm Tâm ...



VŨ QUẦN PHƯƠNG

Nhà Thơ Thâm Tâm


Tên thật là Nguyễn Tuấn Trình. Sinh 12-5-1917 tại Hải Dương. Mất ở Cao Bằng năm 1950. Thâm Tâm viết không nhiều ông mất sớm cả đời thơ chưa được hai mươi bài. Nhưng nếu chọn mười bài tiêu biểu của thời kỳ Thơ mới chắc chắn có Tống biệt hành. Trong kháng chiến chống Pháp khi nền thơ còn nhiều chập chững bài thơ Chiều mưa đường số năm đã là bài thơ hay vững vàng về cốt cách lẫn tình cảm.

Thơ Thâm Tâm mang cốt cách cổ điển đẫm khí vị bi phẫn giang hồ của một thời đã xa trong lịch sử ở ta hay ở một chân trời khơi gợi những Tần Hán xa vời. Giọng thơ rắn rỏi tức tưởi. Ông có ba bài viết theo thể hành bộc lộ rõ nhất giọng thơ này Can trường hành Tống biệt hành Vọng nhân hành. Hãy xem nhà thơ lãng mạn Việt Nam thời Thơ mới múa bút bên sông Hồng kiểu Kinh Kha múa gươm bên sông Dịch:

Sông Hồng chẳng phải xưa sông Dịch
Ta ghét hoài câu "nhất khứ hề"
Ngoài phố mưa bay: xuân bốc rượu
Tấc lòng mong mỏi cháy tê tê

Trong tình cảnh người mất nước mất luôn tự do của chí làm trai Thâm Tâm thường trực một ý chí phá bỏ thực tại bằng mộng giang hồ:

Đất trời rộng quá. Tôi không chịu
Cắm chặt sông đây một cánh bè

Bằng cơn phẫn chí:

Đau tình không xót bằng đau nghĩa
Tay gầy cũng ném chén vô tri.

Khá nhiều lần Thâm Tâm ném chén trong tiệc rượu. Phẫn chí trong cơn say vì đã cố nén một cơn òa khóc trong lúc tỉnh.

Cuối thu mưa nát lòng dâu bể
Ngày muộn chuông đau chuyện đá vàng.

Thân kiếp chơi vơi trong cõi phi thời gian dĩ vãng không có hiện tại cũng không mà tương lai thì mịt mù sương khói.

Hôm qua không có hôm nay mất
Ai rú trong trời tám hướng sương

Những câu thơ bi phẫn của Thâm Tâm hay lắm vì đó là tình cảm chín nhất của hồn ông. Bi phẫn một chủ thể tài tử:

Múa lưỡi đánh tan ba kẻ sỹ
Mềm môi nốc cạn một vò men

Bi phẫn nhiều khách thể xót đau:

Chim nhạn chim hồng rét mướt bay
Vuốt cọp chân voi còn lận đận
Thằng thí cho nhàm sức võ sinh
Thằng bó văn chương đôi gối hận
Thằng thư trói buộc thằng giã quê
Thằng phấn son nhơ... chửa một về.

Rồi cả chủ thể lẫn khách thể đều bi phẫn ấy là Tống biệt hành:

Người đi ừ nhỉ người đi thực
Mẹ thà coi như chiếc lá bay
Chị thà coi như là hạt bụi
Em thà coi như hơi rượu say.

Trong cả nền thơ thời ấy không ai có giọng bi phẫn "chín" như Thâm Tâm kể cả Nguyễn Bính Trần Huyền Trân hai bạn thơ "áo bào gốc liễu" đồng điệu với ông. Cái "chín" ấy trước hết là ở cái giọng gồm cả âm lẫn điệu của câu thơ sau nữa là ở một loạt hình ảnh hình ảnh thường có tính biểu tượng cao gợi nhiều liên tưởng lãng mạn và cuối cùng là ở ngôn ngữ ngôn ngữ có hơi cổ xưa và nhiều tương phản cực đoan. Hãy nghe:

Ngậm lời tráng khí chim bằng ốm
Chuyện lúc thương tâm gái điếm già
Gió thốc hàng hiên lười viễn mộng
Mưa rào mặt cát gợi ly ca
Phiếm du mấy chốc đời như mộng
Ném chén cười cho đã mắt ta

Nhiều lần Thâm Tâm cười ngạo "cái chí lớn" của mình Chí lớn không đầy một tấc gang. Cười ngạo để giấu nỗi sầu thất bại:

Say ngùi ta đốt tương tư thảo
Bóng khói qua mây lại nhớ mình

Ngay cái mộng ra đi vào năm 1944 thì chí dù đã quyết mà lòng cứ lạnh tê. Ước ao trận gió nổi lên để giũ đi tất cả nhưng vẫn phải mượn hơi rượu cho khí thế. Khoan nói đến nhận thức chính trị và tình hình thời cuộc chỉ biết cái tạng cảm xúc của Thâm Tâm là vậy. Nó là cảm xúc lãng mạn. Nó có nguồn gốc từ hiện thực đời sống nhưng khi phát triển nó tựa nhiều lên tưởng tượng nó cần hư ảo và hoang đường. Đọc loại thơ này đừng sóng nó vào hiện thực sự kiện đừng lấy sự kiện cụ thể để cắt nghĩa cảm xúc. Làm thế là chặt cánh bay của thơ hơn thế lại là thơ lãng mạn.

Phải chăng vì tính chất bi phẫn khao khát đổi thay khao khát cất cánh ấy mà gặp cách mạng Thâm Tâm sớm đứng vào hàng ngũ thơ ông từ lãng mạn chuyển sang cách mạng khá êm thấm. Bài thơ Chiều mưa đường số Năm là một ví dụ. Vẫn một giọng thơ nội tâm đắm đuối bài thơ mưa nhưng gợi được cảm giác ấm trong lòng người giọng bi phẫn đã thành giọng yêu thương. Bài thơ viết năm 1946 năm 1950 Thâm Tâm mắc bệnh trên đường đi chiến dịch rồi mất. Người đọc không được thấy hết sự phong phú của hồn thơ ông trong chặng mới. Ở giai đoạn trước ông nhập cuộc muộn ở giai đoạn sau ông lại ra đi quá sớm.

Ngót hai chục bài thơ cho một đời thơ tài năng như vậy có một chất cảm xúc lạ và riêng như vậy quả chưa phát tiết được bao nhiêu. Phần tiềm lực còn nhiều quá thật tiếc!

18-1-2001
VŨ QUẦN PHƯƠNG

ngacthuy

Gửi Phiêu Vân

cám ơn lời khen của Phiêu Vân.Cuộc sống luôn phải vận động đời người mới có ý nghĩa. Chúng ta là những người luôn vận động nên cùng sẻ chia nhau.
Tình thân
La Ngạc Thuỵ

phieuvan08

Kính chào anh Ngạc Thụy.

Kính chào anh Ngạc Thụy.
Rất mừng được đọc lại Tống Biệt Hành của thi sỹ Thâm Tâm. Anh đã trích soạn lại những câu thơ mang tính tiêu biểu cho hồn thơ Thâm Tâm.

Bài bình của Vũ Quần Phương thật nhẹ mà thật sống động.

Thăm anh lại được đọc những câu văn câu thơ yêu thích thì lãi to rồi. Cũng mạn phép copy bài này của anh nhé.

Rất cám ơn anh về bài viết. Chúc anh an vui và có nhiều bài viết giá trị.

Kính mến
Phieuvan_Thlangdu