MỘT BÀI THƠ - HAI LỜI BÌNH

BÌNH CHỌN "THƠ LỤC BÁT HAY TRÊN ĐẤT ĐỨNG"

 

MỘT BÀI THƠ HAI LỜI BÌNH

 

Làng tôi đất bán sạch rồi

Thanh Trắc Nguyễn Văn

TP. Hồ Chí Minh

 

Làng tôi đất bán sạch rồi
Còn chăng là lớp bùn bồi ven sông ...
Ông tôi mỗi sáng lưng còng
Đi gieo hạt lệ xuống đồng "thổ cư"

Còn cha ngơ ngác ậm ừ
Nhìn nhà máy cứ từ từ mọc lên
Mẹ buồn thao thức đêm đêm
Hỏi đàn cò trắng sao quên không về ?
*
Làng tôi giờ đã hết quê
Quán bia với quán cà phê chen đầy
Ngả nghiêng kẻ tỉnh người say
Ôm nhau gục nhớ đường cày ngày xưa
Con trâu thuở ấy đi bừa
Bao câu hò vọng hẹn mùa lúa thơm ...
Bàng hoàng nắng quái chiều hôm
Làng giờ hoá phố cọng rơm chẳng còn ...
2009

  T.T.N.V

----------------------------------------------------------
LỜI BÌNH CỦA LÊ BÁ DUY

 

 HOÀI NIỆM TỪ MỘT BÀI THƠ


Bài "Làng tôi đất bán sạch rồi" của Thanh Trắc Nguyễn Văn gợi tôi nhớ đến bài thơ nổi tiếng SÔNG LẤP của Trần Tế Xương:

Sông kia rày đã nên đồng
Chỗ làm nhà cửa chỗ trồng ngô khoai
Vẳng nghe tiếng ếch bên tai
Giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò

Mở đầu bằng hai câu:

"Làng tôi đất bán sạch rồi

 Còn chăng là lớp bùn bồi ven sông ..."

 

 

Giọng thơ trầm pha chút xót xa ngậm ngùi nuối tiếc để rồi mở ra những hình ảnh cha ông chân lấm tay bùn một thời "bán mặt cho đất bán lưng cho trời":

 

"Ông tôi mỗi sáng lưng còng

Đi gieo hạt lệ xuống đồng "thổ cư"  

Còn cha ngơ ngác ậm ừ 

Nhìn nhà máy cứ từ từ mọc lên  

Mẹ buồn thao thức đêm đêm

Hỏi đàn cò trắng sao quên không về ..."  

 

Cái thời

 

"cày đồng đang buổi ban trưa

mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày"  

 

đã không còn nữa. Thế mà hình ảnh ấy cứ ám ảnh thi sĩ bao đời. Cánh đồng ngàn xưa giờ đã thay thế bằng những nhà máy những công trình thế kỷ mọc lên đến độ ngơ ngác thẫn thờ. Sự thay đổi tốc độ của thời đại khiến bao người nông dân nuối tiếc ngẩn ngơ. Đặc biệt là tâm trạng người mẹ được tác giả thể hiện rất thành công nhất là hình ảnh đàn cò trắng không còn nhìn thấy trên làng "tôi" nữa!

Làng tôi giờ đã hết quê
Quán bia với quán cà phê chen đầy
Ngả nghiêng kẻ tỉnh người say
Ôm nhau gục nhớ đường cày ngày xưa
Con trâu thuở ấy đi bừa
Bao câu hò vọng hẹn mùa lúa thơm ...

Đoạn 2 là phố mọc lên trên mảnh đất gọi làng ngày xưa với những quán xá choáng ngợp nhiều kẻ say nghiêng ngả. Thế nhưng hình ảnh đường cày con trâu vẫn hằn sâu ký ức đi vào cơn say ngút ngắc là "bao câu hò vọng hẹn mùa lúa thơm.." Hình ảnh làng quê với bao kỉ niệm đẹp đi vào văn chương bao đời nay của nhiều thi sĩ nay lại tìm thấy trong bài thơ của Thanh Trắc Nguyễn Văn với những lời mộc mạc giản dị mà nồng cháy lửa tình mãnh liệt với quê hương.
Hoài niệm trải dài và chảy dọc mạch cảm xúc của thi sĩ nó dừng lại bằng hình ảnh rất hương vị (lúa thơm) - thơm những lời hò hẹn của những đôi nam nữ nông thôn vọng lên vào những đêm trăng bàng bạc ánh vàng lúa thơm chất chứa những tình cảm đôi lứa đẫm đầy hương vị yêu thương.
Cái kết của bài thơ chỉ hai câu:

 

"Bàng hoàng nắng quái chiều hôm

 Làng giờ hoá phố cọng rơm chẳng còn ..."  

 

Còn phảng phất mà đúng hơn là nỗi bàng hoàng đến độ không ngờ trước sự thay đổi; tiếc nuối về hình ảnh làng quê yên bình thơ mộng cùng hình ảnh con trâu cái cày những câu hò vang vọng nhường cho tiếng nhạc xập xình những tiếng xe chạy nhức óc xả khói và bụi trên cái không gian vốn yên tĩnh ngày xưa.
Sự hoài niệm và tiếc nuối của bao người nông dân được Thanh Trắc Nguyễn Văn nói bằng những hình ảnh rất thơ qua lối diễn đạt giàu cảm xúc bằng thể lục bát đã để lại trong tôi những suy nghĩ những trăn trở như tác giả đã từng trăn trở. Biết rằng sự vận động của quy luật của xã hội; biết rằng đổi mới nông thôn lên thành phố có thể là điều đáng vui đáng mừng nhưng dẫu sao con người ta vẫn thấy xót xa tiếc nuối thấy như hụt hẫng thiếu vắng một cái gì đó đã ngấm vào máu thịt của người nông dân tự bao đời nay!
Cảm ơn nhà thơ Thanh Trắc Nguyễn Văn đã nói rất hay về tâm trạng của bao người nông dân có làng quê của mình giờ đã đổi thay thành phố thị! Thông điệp của bài thơ còn nhắc nhở con người thủy chung với quá khứ gợi truyền thống về đạo lý uống nước nhớ nguồn với hàm ý sâu xa...
5/1/2010

L.B.D

-----------------------------------------------------------------------------------------------

LỜI BÌNH CỦA HUỲNH NGỌC  

 

Bán đất của cha ông để lại với mong được đổi đời là một niềm vui và mưu cầu hạnh phúc của rất nhiều người nông dân chân lấm tay bùn. Nhưng qua bài thơ hình như tác giả Thanh Trắc Nguyễn Văn lại muốn nói lên một lời cảnh báo khác với mọi người với xã hội đương đại.

Mở đầu bài thơ là hai câu thơ thảng thốt và chua xót.:
"Làng tôi đất bán sạch rồi
Còn chăng là lớp bùn bồi ven sông ..."

Vâng đất đã bán sạch rồi. Bán sạch sành sanh... Còn chăng là lớp bùn mới bồi ven sông là chưa bán được. Lớp bùn mới bồi này không bán được vì không có ai mua nếu có người mua chắc chắn những người nông dân trong làng lại sẽ đổ xô tranh giành nhau để bán nốt thôi. Thật đáng xấu hổ và cũng thật đau lòng.

"Ông tôi mỗi sáng lưng còng
Đi gieo hạt lệ xuống đồng "thổ cư"
Còn cha ngơ ngác ậm ừ
Nhìn nhà máy cứ từ từ mọc lên
Mẹ buồn thao thức đêm đêm
Hỏi đàn cò trắng sao quên không về ?"

Người ông của nhân vật "tôi" đã làm gì sau khi bán đất? Ông đi "gieo hạt lệ"! Đất đã bán rồi không còn gieo mạ không còn gieo hạt giống được nữa mà đành phải đi gieo hạt lệ! Vâng ông đang khóc. Ông khóc cho những cánh đồng đã chết những cánh đồng trồng trọt đã bị người ta phù phép biến thành "đất thổ cư" cho dễ mua bán. Tác giả đã dùng từ "đồng thổ cư" thật bi hài và cũng thật chính xac. Các vị ơi trên giấy tờ mua bán của các vị là "đất thổ cư" đó nhưng chính thật nó là những cánh đồng mà người nông dân đã bao đời đổ mồ hôi đổ nước mắt để cày ải.

Người ông mỗi sáng đi khóc cho những cánh đồng đã từng một thời mang hơi thở của ông nay sắp hóa thành nơi cho người ta tự do xây cất. Ông khóc cho những cánh đồng sắp chết và ông cũng đang tự khóc cho chính bản thân mình. Còn người cha và người mẹ của nhân vật "tôi" thì sao? Người cha "ngơ ngác ậm ừ"... nhìn "nhà máy cứ từ từ mọc lên". Người cha đã đau buồn đến độ mất cả sự sáng suốt . Người mẹ thì "buồn thao thức đêm đêm".... Không nghi ngờ gì nữa họ đang mắc chứng trầm cảm nặng nề! Trầm cảm vì nuối tiếc trầm cảm vì cảm thấy mình có lỗi với tổ tiên. Thật là bi kịch cho cả một gia đình nông dân đã bao đời bán mặt cho đất bán lưng cho trời. Họ có tiền nhưng mất tất cả.... Mất luôn cả cánh cò trắng quê hương vì từ ngày nhà máy chung cư mọc lên đâu còn có đất trống cho những cánh cò hiền lành ngày xưa bay về đậu ?

Phần hai bài thơ nói lên cảnh hiện tại sau khi "làng hóa phố". Làng hóa phố lợi đâu không thấy chỉ thấy toàn "Quán bia với quán cà phê chen đầy". Người nông dân có tiền nhưng không biết làm gì nên đành kinh doanh "quán cà phê và quán bia" hoặc trở thành "người uống cà phê và uống bia"! Với tư tưởng tiểu nông của họ thì từ quán cà phê và quán bia đến những "sai phạm nghiêm trọng" khác chỉ cách nhau chừng một sợi tóc.

Bài thơ như những đoạn phim đã đưa chúng ta từ những phân cảnh đau lòng này đến những phân cảnh đau lòng khác. Người nông dân sau khi bán đất đã trở thành những kẻ thật đáng thương:
"Ngã  nghiêng kẻ tỉnh người say
Ôm nhau gục nhớ đường cày ngày xưa"

Thật ra không ai tỉnh cũng không ai say! Người say nhưng rất tỉnh kẻ tỉnh lại như say! Nửa người nửa ngợm! Họ ôm nhau và cùng gục xuống mặt đường có lẽ bây giờ đã tráng nhựa phẳng láng để cùng nhớ lại nơi đây ngày trước đã từng là cánh đồng và họ cũng đã từng có những đường cày trên đó. Con trâu tiếng hò mùa lúa thơm.... chỉ còn là ký ức là sự nuối tiếc. Tuy câu thơ chỉ dừng ở đó nhưng tôi tin chắc rằng họ sẽ khóc. Khóc vì bi kịch của những người nông dân đã nhẹ dạ rủ nhau bán đất làm giàu.

Hai câu kết của bài thơ mở ra một bi kịch lớn hơn :
"Bàng hoàng nắng quái chiều hôm
Làng giờ hoá phố cọng rơm chẳng còn ..."

Rơm rạ ngày xưa thì nhiều bây giờ tìm một cọng rơm cũng không có! Nếu người nông dân cứ bán hết đất như trong bài thơ thì còn ai trồng lúa gạo? Và nếu tình trạng này cứ tiếp diễn thì chắc có lẽ chúng ta từ một nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới sẽ trở thành một nước nhập khẩu gạo để ăn mất! Bi kịch này sẽ đến một ngày không còn xa....

Huỳnh Ngọc