BÀN TRÒN VĂN NGHỆ: NHIẾP ẢNH TÂY NINH - NGÀY ẤY BÂY GIỜ - PHAN KỶ SỬU


  NHIẾP ẢNH TÂY NINH - NGÀY ẤY BÂY GIỜ

 Phan Kỷ Sửu

       Nhiếp ảnh là một bộ môn nghệ thuật phục vụ cuộc sống  xã hội.Trong tập biên khảo "Tây Ninh xưa và nay" tác giả Huỳnh Minh hoàn toàn không đề cập đến lĩnh vực nhiếp ảnh. Gần đây nhất  là ở phần viết về văn hóa nghệ thuật Địa chí Tây Ninh cũng chỉ có vài dòng đại khái về nhiếp ảnh trong thời gian sau 1975 mà thôi. Như vậy thỉ nhiếp ảnh có mặt từ bao giờ trong đời sống văn hóa và sinh hoạt xã hội ở Tây Ninh ?

 

NHIẾP ẢNH -NHỮNG BƯỚC ĐẦU ĐỜI :

    Theo tìm hiểu riêng  của chúng tôi qua một số tư liệu và hồi ức của những người hoạt động nhiếp ảnh lâu năm. Thì nhiếp ảnh không hề có nguồn gốc ở  địa phương mà nó đã đến nơi nầy theo bước chân của những người thợ ảnh từ miền Bắc vào Tây Ninh lập nghiệp từ cuối những năm 30 của thế kỷ trước. Người  thợ đầu tiên đưa nhiếp ảnh đến Tây Ninh là ông Trần Văn Nhượng mà người dân thường gọi là ông Vạn An. Ông sinh năm 1911 tại làng Liêu Xá huyện Yên Mỹ ( Hưng Yên ) ông đã hành nghề nầy từ khi hãy còn là một thanh niên ngoài 20 tuổi trên đất Bắc.Năm 1938 ông vào Tây Ninh và lập ảnh viện Vạn An một cơ sở nhiếp ảnh tư nhân đầu tiên của tỉnh tọa lạc trên đường Gia Long cũ ( nay là đường Cách Mạng Tháng 8 ). Hiệu ảnh Vạn An ngày ấy chính là  cửa hàng kinh doanh đồng hồ kính đeo mắt Vạn An hiện nay. Ngày trước người ta quen gọi cơ sở hành nghề nhiếp ảnh là ảnh viện hay hiệu ảnh giới bình dân gọi là tiệm chụp hình hay tiệm ảnh.Trong bài viết nầy chúng tôi gọi là hiệu ảnh cho đơn giản.

      Trong thời gian từ năm 1935 cho đến năm 1972 khu phố Gia Long cũ  dù là một khu vực có địa thế khá chật hẹp nhưng lại là một nơi tập trung đông đảo những hiệu buôn của người Ấn người Hoa bên cạnh  các tiệm ăn nhà hàng nhà may rạp chiếu bóng bến xe ngựa...Lọt thỏm giữa cái không gian náo nhiệt ấy là một hiệu ảnh  khiêm tốn ngọn nguồn của nhiếp ảnh Tây Ninh mang tên Vạn An. Không hiểu  vì sao ông Huỳnh Minh không  nhắc đến khi  viết về  sinh hoạt ở khu phố Gia Long Tây Ninh ? Ông Nhượng liên tục hoạt động cho đến  năm 1975. Sau  Vạn An từ tỉnh lỵ Tây Ninh ( nay là  Thị xã Tây Ninh) đến  vùng Long Hoa ( Phú Khương cũ nay thuộc huyện Hòa Thành) nhiều hiệu ảnh khác tiếp tục thành lập như Ngọc Dung ( của ông Định) Kim Dung (của ông Thục ) Việt Anh Việt Hưng Xuân Dung Phong Lan Chí Mỹ Xuân Mỹ Hồng Ân...Ở Gò Dầu và Trảng  Bàng  cũng có vài hiệu ảnh. Sau 1975  Hiệu ảnh Vạn An nghĩ hoạt động Hiện nay ông Nhượng chỉ có  người con trai lớn là anh Trần Đình Phúc nối nghiệp  cha tại Thành phố Hồ Chí Minh. Trong số thợ ảnh lành nghề của hiệu ảnh Vạn An ngày trước có ông Lê Bi    ( nguyên quán Hà Đông) một người thợ giàu kinh nghiệm có thời gian được ông Nhượng giao việc quản lý hiệu ảnh. Ông đã đeo đuổi nghế ảnh cho đến nay. Hiện nay ông chính là nghệ sĩ nhiếp ảnh Lê Bi một trong những tên tuổi khá nổi tiếng trong làng nhiếp ảnh Tây Ninh hiện nay. Nhiều hiệu ảnh có mặt trên đất Tây Ninh  từ ngày trước đến nay vẩn còn tồn tại và không ngừng phát triển.Nói chung hoạt động nhiếp ảnh Tây Ninh trước 1975 chủ yếu là kinh doanh do tư nhân quản lý. Nhiều hiệu ảnh có tay nghề cao kinh nghiệp lâu năm đảm bảo tốt  yêu cầu nghệ thuật phục vụ rất kịp thời và rất có hiệu quả cho cuộc sống. Bởi vì  trong cuộc sống bất cứ ai cũng thích ghi lại những khoảnh khắc đáng nhớ của đời hình những kỷ niệm đẹp của thân nhân bạn bè những thay đổi của bản thân theo dòng thời gian.  Các sinh hoạt hội hè khác cũng không thể thiếu nhiếp ảnh.

       Về ảnh nghệ thuật trước 1975 hầu như ở Tây Ninh không có các ngành chức năng ngày ấy không hề tổ chức một  cuộc thi nào một cuộc triển lãm nào liên quan đến ảnh nghệ thuật. Có chăng là chỉ  một vài cá nhân yêu thích ảnh nghệ thuật  và tự sáng tác mà thôi. Do đó Tây Ninh không có một nghệ sỉ nhiếp ảnh nào tên tuổi !

      VÀ BÂY GIỜ VỚI NHIẾP ẢNH NGHỆ THUẬT :

     Sau 1975 ngoài những hiệu ảnh có truyền thống lâu dài trong toàn tỉnh đã có khá nhiều hiệu ảnh mới xuất hiện với một lớp thợ ảnh mới vừa trẻ khỏe vừa có năng lực. Ngoài phục vụ tại các hiệu ảnh cố định họ còn trực tiếp hành nghề ở những khu di tích lịch sử danh lam thắng cảnh với một đội ngũ thật đông đảo  với cung cách phục vụ vừa kịp thời vừa đảm bảo chất lượng hình ảnh cũng như giá cả vừa phải. Dịch vụ nhiếp ảnh bây giờ đã có những bước tiến rõ nét với máy ảnh kỹ thuật số tối tân và  hệ thống máy móc điện tử hiện đại để  xử lý  hình ảnh. Do đó tạo được uy tín cao đối với khách hàng.

     Về loại ảnh nghệ thuật so với các hoạt động văn hóa nghệ thuật khác được tập hợp trong  tổ chức Hội Văn học Nghệ thuật rõ ràng là nó sinh sau đẽ muộn thật. Ban đầu chỉ có một  tổ nhiếp ảnh  thuộc Ty Văn hóa và Thông tin Tây Ninh. Do phóng viên nhiếp ảnh Lê Bi cũng là kỹ thuật viên in phóng ảnh phòng tối phụ trách cùng vài anh em là công chức nhà nước yêu thích nhiếp ảnh tham gia. Lê Bi cũng chính là người thợ ảnh khả lành nghề từng gắn bó lâu năm với hiệu ảnh Vạn An.  Mãi đến năm 1987 Tổ bộ môn nhiếp ảnh mới phối hợp với Nhà Văn hóa Thông tin Tây Ninh ( ở khu vực hiện nay là Bảo tàng tỉnh ) thành lập CLB Nhiếp ảnh do ông Lê Bi và Ô Hồng Thế ( Tư Thế lúc bấy giờ là lãnh đạo phóng viên nhiếp ảnh báo Tây Ninh phụ trách với vai trò Ban Chủ nhiệm. Với nhiều hình thức sinh hoạt hấp dẫn thu hút nhiều bạn trẻ tham gia. Trong bước đầu những người đi trước đã tận tâm dẫn dắt lớp trẻ về nghiệp vụ kỹ năng nhiếp ảnh kiến thức về sáng tạo ảnh nghệ thuật qua đó tổ chức đi sáng tác thực tế đồng thời tổ chức triển lãm ảnh nghệ thuật tạo được nhiều tiếng vang. Hồi ấy đã có khá nhiều gương mặt khá nổi bậc như  Văn Hát Sơn Bình Nguyễn Cảnh Châu Sáng Văn Thạnh Thanh Hải Hoàng Hóa Lữ An ...Đến năm 1990 CLB Nhiếp ảnh trở thành Phân hội Nhiếp ảnh nghệ thuật thuộc Hội Văn Học Nghệ thuật Tỉnh Tây Ninh. Ông Lê Bi làm phân hội trưởng hai ông  Nguyễn Văn Dũng và Nguyễn Trung Thanh làm phân hội phó. Tuy nhiên hoạt động chung của phân hội trong thời gian nầy chưa khởi sắc lắm. Anh em làm trách nhiệm quản lý chủ yếu là bằng tinh thần tự lực Không kinh phí hoạt động cũng như không được quan tâm hỗ trợ của lãnh đạo hội và các ngành chức năng do đó phong trào nhiếp ảnh  ngày càng  lắng xuống một số hội viên nòng cốt tự rút lui số  ít anh em còn tâm huyết với nghề thì hoạt động cầm chừng...

     Đến năm 1995 sau  Đại hội Hội VHNT Tỉnh Tây Ninh  nhiệm kỳ I. Bộ môn Nhiếp ảnh Nghệ thuật mới có sự quan tâm sâu sát của  Ban Chấp hành mới. Bộ máy tổ chức phân hội được cũng cố. ông Châu Sáng được cử làm Phân hội phó thay thế hai thành viên cũ đã tự rút lui do bận bịu nhiều công việc.  Từ đó mọi mặt hoạt động  nhiếp ảnh chuyên môn  liên tục tạo được nhiều chuyển biến mới. Nói chung sinh hoạt của phân hội nhiếp ảnh nghệ thuật đã diễn ra trong một sinh khí mới với  sự đổi mới cần thiết. Hoạt  động chung được định hướng cụ thể có chỉ tiêu thi đua có chú trọng nhiều hơn đến  lực lương trẻ. Do đó chỉ trong một thời gian ngắn đội ngũ  sáng tạo ảnh nghệ thuật trong tỉnh đã tăng lên đáng kể với sự xuất hiện của nhiều tài năng mới như Lê Văn Đính Duy Minh Công Danh Ngọc Hương Văn Ghi Thế Hùng Thanh Sang Duy Hậu Nguyễn Đệ Hoa Liên Chánh Minh Nguyễn Khéo Trần Thị Bá Mỹ An Hoa Xuân Nguyễn Thị Bé v.v... Trên đà phát triển  Phân hội lại tiếp tục kết hợp vối Trung Tâm VHTT Tỉnh tái  lập CLB Nhiếp ảnh nghệ thuật với ban Chủ nhiệm do hai ông Phúc Lộc và Châu Sáng phụ trách với nhiều hoạt động có chất lượng và hiệu quả cao. Nhiều hội viên đã  có tác phẩm tham gia các cuộc thi ảnh nghệ thuật trong ngoài tỉnh đạt nhiều thành tích đáng kể.

     Từ năm 2000 cho đến nay Tây Ninh là một trong 3 tỉnh thành ở phía Nam  còn lại đã xóa được vùng trắng về nhiếp ảnh nghệ thuật và hoạt động nầy luôn ở trên đà phát triển khá mạnh trong nhiều điều kiện thuận lợi.Tác phẩm ảnh nghệ thuật Tây Ninh đã chinh thức có mặt và đạt giải trong các cuộc thi ảnh  toàn quốc mà điển hình vẫn là  cánh chim đầu đàn Lê Bi hiện nay là Ủy viên Ban Chấp hành hội  VHNTTN phụ trách các hoạt động nhiếp ảnh trong tỉnh.Một diễn  tiến đáng phấn khởi nhất là sau khi  hội viên đầu tiên Lê Bi được kết nạp vào Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam vào năm 2000 Lần lượt các hội viên Châu Sáng và  Nguyễn Duy Hậu cũng  cái được vinh dự to lớn ấy. Trong những năm 2003-2007 đã có 5 trại sáng tác được mở ở Tây Ninh. Các trại sáng tác do Bộ Văn hóa mở tại 2 thành phố Đà Lạc và Nha Trang  cũng có hội viên Tây Ninh tham dự. Rồi  3 cuộc thi và 19 cuộc triển lãm ảnh nghệ thuật được tổ chức liên tục Năm 2006 Tây Ninh đã đăng  cai tổ chức cuộc thi và triển lãm ảnh khu vực miền Đông Nam Bộ lần thứ XIV tạo nhiều hiệu quả tốt. Tháng 5 năm 2008 Tây Ninh đã đủ điều kiện và chính thức thành lập Chi hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh. Phải nói đó là một bước tiến lớn của nhiếp ảnh Tây Ninh hứa hẹn nhiều chuyển biến mới hơn nữa. Vì đó là điều kiện thuận lợi nhất để ảnh  nghệ thuậtTây Ninh vươn lên ngang tầm với khu vực và cả nước. Điều đó không chỉ là hi vọng mà còn là chính quyết tâm của tập thể  những người hoạt động  nhiếp ảnh nghệ thuật Tây Ninh.

 *Ảnh Châu Sáng: hội viên NSNA VN - người đạt 3 giải thưởng năm 2008

ngacthuy

Gửi Lê Văn Chính

Chính thân.
Nhiếp ảnh Tây Ninh có những móc thời gian có thể ghi nhận nhưng các lĩnh vực khác thật khó. Bởi vì đã có từ lâu đời theo bước di dân của con người trong cuộc mưu sinh.

Lê Văn Chính

Bài viết này khá hay mang tầm lịch sử dù là sơ lược về một bộ môn nghệ thuật ở Tây Ninh.Có lẻ các bộ môn khác cũng nên có bài viết về lịch sử của mình nhằm để giành đó cho con cháu mai sau khi cần thì có thể dựa vào đây làm tư liệu sưu tập không phải vất vả như người bây giờ với lịch sử trước đó.Trong hoạt động văn học nghệ thuật thì luôn là sự kết hợp ba lĩnh vực bên trong :sáng tác lý luận phê bình và văn học sử.Tôi thấy anh chị em HVN TN mình đang chú tâm cho lĩnh vực sáng tác nhiều quá mà không chú tâm đến hai lãnh vực còn lại thì có vẻ hơi thiếu đồng bộ.Tôi thấy mảnh đất văn hóa văn nghệ ở quê mình thật là phì nhiêu trù phú đầy hạt mầm bên dưới chỉ cần một cơn mưa thật thấm rồi có nhiều bàn tay đồng tâm hợp ý biết chăm sóc vun tưới uốn tỉa thì chẳng mấy chốc thành chòi thành cây thành quả xum xuê cho chính mảnh đất tinh thần ở ngay quê ta thôi.