BÚT KÝ: XÓM DÂN TỘC KHMER BÀU ẾCH VÀO XUÂN - LA NGẠC THỤY

Xóm dân tộc Khmer Bàu Ếch vào xuân

Bút ký La Ngạc Thuỵ

 

Chúng tôi trở lại thăm Bàu Ếch vào những ngày gió đông se lạnh như báo hiệu một mùa xuân mới sắp về. Đường vào xóm được nâng cấp mở rộng thật quang đảng làm sao bật lên từng dãy nhà tường xây liền kề nhau theo dự án 134   màu tôn mới còn sáng lên dưới nắng ban mai. Những căn nhà mơ ước bao đời nay của đồng bào dân tộc Khmer đã làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt của xóm.

 

Già làng Cao Văn Mon người lớn tuổi nhất xóm còn sót lại kể từ khi xóm hình thành vào những năm 50 của thế kỷ trước. Năm nay già đã 67 tuổi vậy mà già vẫn rong duỗi trong cuộc mưu sinh. Hàng ngày vượt qua chặng đường gần trăm cây số đi về trên chiếc Honda 67 cà tàng để "đổi thúng lấy lúa" về lo cho cuộc sống. Tính già vẫn thế không làm không chịu nổi. Tiếp tôi trong căn nhà vừa mới xây già hồ hởi nói như hỏi mà đáng lẽ là câu hỏi của tôi mới đúng: "Sao? Xóm nay đã thay đổi nhiều rồi phải không?" Tôi đáp cũng trong niềm hứng khởi: "Phải nói là đổi mới hoàn toàn mới đúng. Già quên ngày bàn giao nhà tôi cũng có mặt để chia vui à?" -  Già càng hứng khởi: "Sao quên được mình còn uống với nhau ly rượu mừng mà nhưng xóm thay đổi một phần nhờ có nhà mới một phần nhờ vào cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh". Ngày bàn giao nhà tôi cũng hoà mình vào niềm vui của bà con nên quên bẳng đi hình ảnh của xóm trước đây. Nay trở lại nhìn cảnh quan thay đổi ký ức chúng tôi chợt trổi dậy những nỗi niềm của những năm tháng bà con sống cơ cực trong những căn nhà tồi tàn tạm bợ. Vậy mà chỉ hơn hai năm mà xóm đã thay đổi đến độ không ngờ. Đó là vào một buổi sáng cuối thu 18.9.2006 đường vào xóm Bàu Ếch sạch sẽ quang đảng và rực rỡ cờ hoa. Bà con người dân tộc Khmer đang hân hoan đón nhận nhà mới theo Quyết định 134/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Buổi lễ bàn giao nhà được tổ chức trang trọng có múa lân và biểu diễn văn nghệ truyền thống Khmer do chính đội văn nghệ của xóm đảm trách. Đồng chí Nguyễn Thanh Long Phó Bí thư thường trực Tỉnh uỷ đồng chí Lâm Tấn Đông Uỷ viên thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh cùng với  đại diện lãnh đạo các ban ngành đoàn thể tỉnh huyện và hai xã Trường Hoà Trường Tây đã đến dự trao quyết định động viên và chia vui cùng bà con dân tộc Khmer.

Đúng là một sự thay đổi diệu kỳ nếu không nói là có phép màu. Bởi lẽ cuộc sống bà con dân tộc ở đây luôn đối diện với cảnh nghèo từ khi đến định cư nơi này và xóm cũng đổi dời theo năm tháng với biết bao thăng trầm. Già làng Cao Văn Mon ngồi lặng lẽ nhả những làn khói thuốc cuộn xoắn lấy nhau tan dần vào không khí bồi hồi nhớ lại những năm tháng đã qua và kể.  Năm 1955 già theo cha mẹ đến đây cùng với ba hộ khác để trông coi việc xây dựng Thánh thất Tần Nhơn dành cho đồng bào dân tộc theo đạo Cao Đài. Thuở đó già mới hơn 10 tuổi theo cuộc sống nhọc nhằn vất vả mà lớn lên với biết bao dời đổi. Thời Mỹ Diệm bà con phải dời vào trong ấp chiến lược thuộc ấp Trường Thiện xã Trường Hoà. Đến thời Mỹ Thiệu mới trở về xóm cũ. Giai đoạn này có thêm khoảng 20 hộ từ Chót Mạt và Sóc Thiết đến định cư cho đến ngày giải phóng 30.4.1975. Đất nước thống nhất chiến tranh đã qua đi. Nhiều hộ hồ hởi chuyển nhà trở lại Chót Mạt Sóc Thiết phá rừng làm rẫy với niềm tin sẽ được đổi đời. Nhưng chỉ được vài năm cuộc sống nơi ở mới chưa kịp ổn định thì chiến tranh biên giới Tây Nam nổ ra bà con lại bán đổ bán tháo đất đai mình vừa khai khẩn được một lần nữa lũ lượt kéo nhau trở về xóm cũ tay trắng hoàn lại trắng tay chấp nhận đi làm thuê cuốc mướn sống qua ngày xóm mới thật sự hình thành trên đất thành quả cách mạng do xã Trường Tây quản lý. Và xóm đồng bào dân tộc Khmer ở đây cũng là nỗi lo của lãnh đạo huyện.  Huyện phải thường xuyên hỗ trợ với nhiều biện pháp. Nào hỗ trợ vốn xoá đói giảm nghèo cho tôn thay những mái lá tồi tàn dột nát ... Tháng 12.2003 xã đã thực hiện chương trình hỗ trợ hộ nghèo chăn nuôi bò sinh sản từ nguồn vốn của Chi cục di dân phát triển vùng kinh tế mới nay là Chi cục Hợp tác xã và phát triển nông thôn Tây Ninh với số vốn ban đầu là 200 triệu đồng nay đã quay đến lượt thứ ba .... Đặc biệt năm nào huyện cũng phải cứu trợ mỗi khi tết đến xuân về: nào tết Chôn Chơ -nam Thơ-mây tết Đôn-ta và cả tết Nguyên đán. Từ sau điều chỉnh địa giới hành chính cả huyện Hoà Thành chỉ còn lại 60 hộ 302 người sống tập trung thành xóm tại Bàu Ếch. Đa số bà con thuộc diện hộ nghèo sống chủ yếu bằng làm thuê sản xuất nông nghiệp theo mùa vụ một số ít mua bán nhỏ lẽ. Hầu hết đều không có đất sản xuất và đất ở; nhà cửa tạm bợ lụp xụp với mái tranh vách bồ nhiều nhà trống trước hở sau; nhiều hộ cùng sử dụng chung một giếng nước đào không đảm bảo vệ sinh... Đây cũng chính là nỗi trăn trở làm đau đầu của lãnh đạo huyện Hoà Thành. Làm thế nào để nâng cuộc sống bà con vươn lên như người Kinh? Cho mãi đến khi có Quyết định 134 của Thủ tướng Chính phủ. Thế là lãnh đạo huyện xã cho tiến hành điều tra khảo sát ngay để lên kế hoạch thực hiện đề án. 

Qua khảo sát thực tế xóm dân tộc Khmer chỉ có 60 hộ mà có đến 59 hộ nhà của tạm bợ trong đó có 45 hộ không có đất ở 54 hộ không có giếng nước phải sử dụng chung với những hộ khác và cả 60 hộ đều không có đất sản xuất. Đấy là một thực trạng hết sức khó khăn cho việc thực hiện đề án. Bởi lẽ Hoà Thành là huyện đất hẹp người đông không có quỹ đất để giải quyết  đất sản xuất. Nên trước mắt lãnh đạo huyện quyết định hỗ trợ về đất ở nhà ở và giếng nước sinh hoạt. Sẽ nghiên cứu lập đề án xây dựng làng nghề phổ thông hoặc chăn nuôi theo đặc thù người dân tộc để giúp họ có việc làm thay cho việc hỗ trợ đất sản xuất. Về đất ở cũng chỉ có 4.833 mét vuông đất công do xã Trường Tây quản lý nếu chỉ trang cấp cho mỗi hộ 60 mét vuông thì cũng chỉ giải quyết cho 36 hộ. Do vậy huyện đã vận động hộ ông Cao Văn Biển sang nhượng lại thêm 767 mét vuông để trang cấp thêm cho 9 hộ còn lại. Điều đáng ghi nhận là số đất sang nhượng thêm trị giá hơn 100 triệu đồng nhưng ông Biển chỉ nhận 50 triệu đồng sau đó còn tiếp tục ủng hộ thêm 95 mét vuông để trang cấp đủ bình quân mỗi hộ là 60 mét vuông.

Và có lẽ điều đáng ghi nhận là ở Tây Ninh ngoài ấp Kà - ốt xã Tân Đông huyện Tân Châu bà con dân tộc Khmer sống hoà hợp quây quần với nhau thành làng thì bà con dân tộc Khmer ở xóm Bàu Ếch này cũng sống tập trung thành xóm. Nhưng điều đáng nói hơn do điều kiện đặc thù xóm Bàu Ếch lại mang dáng dấp như một khu chung cư. Để thay đổi hoàn toàn bộ mặt của xóm huyện đã xây dựng 5 dãy nhà chung quanh khu sinh hoạt công cộng mỗi nhà có một giếng nước khoan cùng với mô-tơ riêng với tổng kinh phí đầu tư là 674 970 triệu đồng trong đó Trung ương hỗ trợ 159 088 triệu đồng và tỉnh hỗ trợ 215 892 triệu đồng. 

Nhìn những dãy nhà khang trang với quy cách tường xây mái tôn nền lát gạch tàu nằm liền kề bên nhau như một tin vui báo hiệu sự đổi đời của bà con dân tộc Khmer ở xóm Bàu Ếch. Chúng tôi không thể nào quên những lời bày tỏ chia vui với bà con và động viên bà con cố gắng  khắc phục khó khăn tích cực lao động để cuộc sống ngày càng khấm khá hơn của đồng chí Nguyễn Thanh Long Phó Bí thư thường trực Tỉnh uỷ phát biểu tại buổi lễ. Sau buổi lễ các đồng chí lãnh đạo tỉnh và huyện cũng đã tham gia trồng cây trước sân từng nhà với niềm tin tương lai xán lạn đang mở ra đối với đồng bào dân tộc. Trên gương mặt từng chủ hộ người nào cũng rạng rỡ tươi vui. Họ chẳng những vui  vì được có căn nhà mơ ước từ lâu mà còn có niềm vui khác là quyền sở hữu đất và nhà ở cũng được trao. Họ đã thật sự làm chủ những gì mình đang có. Và sau ngày địa phương triển khai cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác Hồ bà con càng phấn đấu hơn nữa với quyết tâm thoát ra khỏi cảnh nghèo. Họ đã giảm bớt rượu chè be bét lao động tích cực hơn hộ nghèo giảm hẳn. Nếu như trước đây hai năm họ đều nghèo nay đã đủ ăn đủ mặc dù chưa thật sự khá giả. Trong tôi cũng cuồn cuộn dòng chảy suy tưởng về đất và người Khmer Bàu Ếch trong cuộc hành trình tiến tới ấm no hạnh phúc. Trước mắt là mùa xuân này bà con sẽ đón tết Nguyên đán trong niềm vui. Đâu đó còn vang vọng tiếng trống tiếng đàn và điệu múa Badăm lúc nhặt lúc khoan của đội ca múa dân tộc làm say đắm lòng người. Mùa xuân đang về trên xóm đồng bào dân tộc Khmer ở Bàu Ếch.