BÀN TRÒN VĂN NGHỆ: TIẾC MỘT VƯỜN THƠ - NGUYỄN ĐỨC THIỆN

 
TIẾC MỘT VƯỜN THƠ

NGUYỄN ĐỨC THIỆN

 Tôi viết bài này vào lúc những người yêu thơ đang chuẩn bị cho ngày Thơ Việt nam vào rằm Tháng Giêng năm Kỷ Sửu này. Bắt đầu từ một cuộc du xuân từ năm ngoái tôi Trần Hoàng Vi Vũ Miên Thảo Nguyệt Quế... và những người yêu thơ của Tây Ninh đến với Hồ nước Dầu Tiếng Tây Ninh. Chúng tôi đã ngơ ngẩn trước một khu đất mà ở đó có thể tìm được những câu thơ được tạc vào đá. Càng tìm càng ngắm càng thấy nao lòng.

                    Năm 1985 Tây Ninh lại có một sự kiện trọng đại: lấp sông Sài Gòn chính thức tích nước và đưa nước tưới cho đồng ruộng Tây Ninh. Một công trình thủy lợi vĩ đại đã hoàn thành với sức chứa trên 1 4 tỷ mét khối nước gần 100 kilomet kênh chính Đông và Tây. Cả ngàn cây số kênh cấp một cấp hai và nội đồng dẫn dòng nước ngọt ngào đến từng thửa ruộng của người dân Tây Ninh. Hơn một trăm ngàn héc ta đất của người Tây Ninh và Thành phố Hồ chí Minh sẽ không bao giờ còn bị khát nước.

            Cũng thời điểm đó ngay sát cạnh hồ nước mênh mông có một nơi người ta gọi với cái tên do chính những người lao động ở đây đặt: " Đồi thơ". Đồi thơ đúng với cả nghĩa đen và nghĩa bóng. Một bên là hồ Dầu Tiếng với mặt nước mêng mông. Một bên là Núi Cậu bốn mùa xanh cây lá. Xen giữa ảnh non nước hữu tình này là cả một vườn thơ với những câu thơ nổi tiếng đã từng tồn tại với người Việt Nam từ nhiều thế hệ nay

          Trên một bia đá gắn vào đá tảng còn ghi: "Với 400 lao động thuộc Xí nghiệp Liên hiệp khai thác Thuỷ lợi Dầu Tiếng Tây Ninh do ông Trương Mạnh Đỗng chủ trì; nhà điêu khắc hoạ sĩ Quốc Văn sáng tác tranh ông Đình Thuỵ nghệ nhân Hải Hưng thực hiện 32 trích đoạn tác phẩm thơ trên đá xong ngày 17.8.1991". Bia hướng mặt ra hồ trắng xoá mênh mông. 32trích đoạn thơ khắc trên bia đá tạo thành một vườn thơ với những câu thơ tuyệt tác.

            Đồi Thơ nằm ngay dưới chân núi Cậu còn có tục danh là núi Tha La. Truyền thuyết kể rằng từ thuở xa xưa thần núi Bà Đen và núi Tha La đã có một cuộc so tài. Trận đấu ấy khiến mặt đất nứt ra tạo thành sông Sài Gòn mỗi mùa lũ đến nước sông lại réo gào hung dữ. Người Tây Ninh đã chặn dòng sông ấy đắp đập xây bờ làm nên hồ Dầu Tiếng. Nay thì cả hai trái núi đã cùng bình lặng soi chung một tấm gương trong. Đứng bên núi Cậu trông sang lúc nào cũng thấy núi Bà sẫm xanh với lớp mây trắng giống như mái tóc bông trắng xoá. Từ đập chính nhìn lên lại thấy núi Cậu giăng thành xanh mơ trước mặt loáng thoáng điểm trang vài ngọn tháp cao hay ngói đỏ những ngôi nhà. Và Đồi Thơ nằm ở nới đắc địa ấy. Núi non dăng mắc và mặt nước mênh mông quanh năm sóng vỗ quanh năm một màu xanh đến nao lòng. 

            32 trích đoạn thơ khắc trên bia đá ở đồi thơ chưa phải là tất cả những áng văn chương tuyệt diệu của Việt Nam. Bây giờ không hề có một hình ảnh nào ghi lại nhưng ngày thi công ồn ào lại càng không có những hình ảnh ghi lại công sức của những người dùng trí tuệ của mình mà chọn những câu thơ mang hồn cốt dân tộc hồn cốt người Việt mà tạc vào đá với hy vọng rằng bên công trình vĩnh cửu Hồ Nước Dầu Tiếng còn có cái vĩnh cửu khác đã từng tồn tại cùng đất nước cản ngàn năm. Đó là những câu thơ bất hủ. Có từ thuở Lý Thường Kiệt :

         Nam quốc sơn hà Nam đế cư

         Tiệt nhiên định phận tại thiên thư

         Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm

         Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư

            Chúng tôi lần theo từng hốc đá mà tìm thơ. Đá núi ngổn ngang như một đàn trâu rừng thảnh thơi nằm bên mép nước. Viên đứng viên nằm viên chồng xếp lên nhau. Tất cả đều có màu rêu phong xám mốc khiến ai ai cũng phải nghĩ đến câu thơ của bà Huyện Thanh Quan:

"Đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt/

Nước còn cau mặt với tang thương"

trong bài "Thăng Long thành hoài cổ". Sau nữa là cây! Toàn những cây rừng lúp xúp. Cây cứ từ các ngách đá trồi ra tắm trong hơi thở ẩm ướt của hồ mà lớn lên toả bóng thâm trầm của rừng nhiệt đới. Đó đây đã có dây leo vấn vít bò lên những cành cao. Tầng dưới cùng sát lớp lá mục là cây chồi hoa cỏ. Đôi khi ta còn bắt gặp những cụm hoa rừng đỏ tươi có hình giống bông tu- líp trồi lên trên lớp lá khô...Những bài thơ khuất lấp trong đá trong cây và thời gian đang làm nhiệm vụ cửa nó đẩy lùi những câu thơ kia vào sâu trong dĩ vãng.

            Chúng tôi tìm thấy những câu thơ của những vị tướng thời Trần Trần Quang Khải cách đây vài trăm năm. Có những người đã từng tham gia vào ba lần đánh đuổi quân Nguyên làm nên trận Bạch Đằng giang lịch sử. Những vần thơ của họ hôm nay được tạc trên đá và đặt tại nơi sơn thuỷ hữu tình này:

Chương Dương đoạt giáo giặc

Hàm Tử bắt quân thù..."

Còn trên đỉnh cao nhất của đồi thơ lại là bài tự bạch của nhà vua Lê Lợi:

"Gian nan nào ngại cách non sông

Già cả mà ta vẫn vững lòng

Nghĩa khí dẹp tan mù mấy lớp

Tráng tâm san phẳng núi muôn trùng".

Kế ngay đó là Nguyễn Trãi.

            Những câu thơ ghi lại dấu ấn của một thời giữ nước xa xưa hôm nay những người tạo dựng công trình vĩ đại Hồ nước Dầu tiếng ghi lại vào đá để trăm năm sau nếu thiên địa vĩnh hằng thì những câu thơ cũng vình hằng cùng non nước Tây Ninh.

            Không chỉ có vậy. Còn có những vần thơ trữ tình đã truyền từ bao thế hệ con cháu chúng ta. Sẽ gặp Nguyễn Khuyến với:

"Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo

Sóng vỗ theo làn hơi gợn tý

Lá vàng trước gió khẽ bay vèo".

Quả tình ở đây cũng có một chiếc ao thu cách với mặt hồ bằng chính quả đồi thơ. Chỉ khác với ao cụ Nguyễn là bờ ao toàn cỏ trùm lên đá và không có chiếc thuyền câu nào cả. So sánh nào cũng khập khiễng. Một cái ao thu béo tẻo teo cô quanh lẻ lo của cụ Nguyễn Khuyến xưa khác với hồ nước mênh mông của Hồ nước Dầu tiếng nhưng ta cứ liên tưởng cái ngày xưa hiu quanh của cụ đã trôi vào dĩ vãng còn hôm nay là cả một cuộc sống tưng bừng.

Còn gặp nữ sĩ Hồ Xuân Hương - bà Chúa thơ nôm ở xứ Bắc Hà:

"Hai bên là núi giữa thì sông

Có phải đây là Kẽm Trống không

Gió giật sườn non khua lắc cắc

Sóng dồn mặt nước vỗ long bong".

Ở đây cũng tiếng sóng ộp oạp xô bờ. Chân sóng nơi đây toàn những đá. Còn đâu đó giữa thinh không là tiếng lá cành lộp cộp đụng nhau hay tiếng mõ chùa xa.

Thật chẳng dễ dàng gì tìm cho đủ 32 trích đoạn thơ đã kể! Những người tạo ra đồi thơ với những câu thơ tuyệt tác này mong rằng bên cạnh công trình Hồ nước Dầu tiếng một công trình vĩnh cửu cho đời sống vật chất cùa con người còn có thêm một công trình vĩnh cửu khác đó  là nền văn hoá dân tộc đã hằn sâu vào nền  thơ ca của người Việt Nam. Thế nhưng Vườn thơ độc đáo bậc nhất phương Nam này dường như đã bi bỏ quên từ lâu sau một thời con người khai thác một cách "nhí nhố" bằng dịch vụ nhà hàng ăn uống. Toàn kiểu "mì ăn liền": dựng vài cái nhà thuê tiếp viên nữ bán rượu bia... phát sinh tiêu cực nên đành phải cấm. Một vùng đồi nước biếc non xanh kỳ thú bỗng nhiên trở lại hoang vu. Đi sang mé đồi bên trái lối vào sẽ gặp ngay một tấm bia thơ đã bị ai đó bóc đi. Mẩu đá sót lại chỉ còn bốn chữ "Khi nào ta yêu nhau" và tên tác giả: Xuân Quỳnh 1942 - 1988. Mò mẫm bước thấp bước cao trên từng lối đá chồng khấp khểnh luồn lách vất vả giữa những cây rừng đã mọc rậm rạp sẽ lại gặp một tấm bia đá còn dễ đọc khắc hai câu thơ thần của Nguyễn Du thật hợp với cảnh vật chung quanh:

"Long lanh đáy nước in trời

Thành xây khói biếc non khơi bóng vàng".

Còn ở lút dưới cỏ hoang là hai câu thơ tràn đầy khí phách hiên ngang niềm tự hào dân tộc của vua Trần Nhân Tông sau khi nhà Trần đã hai lần đại thắng giặc Nguyên Mông:

"Xã tắc hai phen chồn ngựa đá

Non sông một thuở vững âu vàng".

Gần đấy cũng ở dưới um tùm lá cỏ nhưng rêu xanh đã trùm kín lên cả chữ khiến người xem phải khó khăn lắm mới có thể đọc ra. Nhưng đấy lại là một bài thơ hào sảng của Tướng quân Trần Quang Khải (1241- 1294):

"Chương Dương đoạt giáo giặc

Hàm Tử bắt quân thù

Thái bình nên gắng sức

Non nước vẫn ngàn thu".

            Đọc tới đây hẳn nhiều người sẽ liên hệ thời Trần với thời đại Hồ Chí Minh mà chúng ta đang sống; thời đại mà quân dân Việt Nam đã đánh Tây đuổi Nhật chiến thắng giặc Mỹ xâm lăng. Vậy mà Người khai sinh ra thời đại này - Chủ tịch Hồ Chí Minh lại có những vần thơ vừa tài hoa lại vô cùng ung dung thư thái. Đấy là bài "Cảnh khuya" cũng khắc trên đá núi nơi này:

"Tiếng suối trong như tiếng hát xa

Trăng lồng cổ thụ  bóng lồng hoa

Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà".

            Xin cảm ơn người đã bố trí cho bài thơ ở một nơi "đắc địa". Nước dâng ở cao trình trên dưới 24 m thì ta nghe tiếng óc ách sóng xô bờ đá ở kề bên. Còn nước rút xuống cao trình 19 m thì tiếng sóng lại lại êm đềm như xa xa tiếng hát. Trên đầu là cây rừng khép tán. Nhìn ra thì bát ngát nước mây. Chỉ tiếc là cây chồi trong mùa mưa đã tốt ngợp sắp trùm lên che khuất mất thơ rồi...

            Nhưng cứ chịu khó đi tìm ta sẽ còn gặp những Chu Mạnh Trinh Nguyễn Công Trứ Tản Đà Nguyễn Đình Chiểu bà Huyện Thanh Quan - những người đã làm vinh danh nền văn học nước nhà vừa truyền nối ngọn lửa thiêng liêng của lòng yêu nước:

"Nhớ nước đau lòng con quốc quốc

Thương nhà mỏi miệng cái gia gia"

(Bà huyện Thanh Quan)

Vườn thơ dưới chân núi Cậu bên bờ hồ Dầu Tiếng đã bị bỏ quên dù người Tây Ninh vẫn còn yêu thơ lắm lắm. Bằng chứng đây người ta vẫn còn tiếp tục khắc đá những bài thơ để gắn trên bia mộ ở nghĩa trang lớn hàng chục ngàn ngôi mộ là Cực lạc Thái Bình. Nói không ngoa là ở đây đã có cả ngàn bài thơ trên đá. Chỉ tiếc là chúng thường hơi giống nhau: Khóc cha viếng mẹ thương em... là những người đã nằm xuống những ngôi một kia. Rồi ở một  khu du lịch sinh thái kia thuộc xã Bàu Năng ông chủ cũng "thửa" toàn những viên đá đẹp bậc nhất rồi thuê thợ khắc nổi những vần thơ. Tiếc là các câu thơ ấy có giá trị hàng chục triệu ấy lại là những câu thơ tán gái rẻ tiền. Chỉ có thơ ở vườn thơ núi Cậu là tuyệt tác. Nào ngờ mới có 16 năm "quên" mà đá nứt lở long ra hoặc thủng. Đá giận người chăng?

Con người ta vốn dĩ mau quên nhưng rồi có lúc họ sẽ tĩnh tâm mà nhớ lại. Nhất là thời nay con người ngột ngạt ở vùng đô thị đã bắt đầu tìm về với cội nguồn với những vùng tài nguyên sinh thái. Nói như một câu slogan của ngành Du lịch là "Việt Nam- những vẻ đẹp tiềm ẩn".:

Đoan chắc rằng trên đất nước Việt Nam này không đâu có được một vườn thơ với những câu thơ tuyệt tác đựơc tạc vào đá nhiều như ở đây phong phú như ở đây và giá trị như ở Đồi thơ trên đất Tây Ninh này. Mong vẻ đẹp và giá trị tiềm ẩn ở Đồi Thơ ( thôi ta cứ gọi như người đây thường gọi ) bao giờ được đánh thức bởi những làn sóng đầu tư mới. Sẽ có một ngày những bài thơ đá của vườn thơ này sẽ như một nàng công chúa ngủ trong rừng bừng thức dậy.

Còn trong khi chờ đợi một chàng hoàng tử mắt xanh nào đấy đá vẫn ngậm ngùi như đôi câu thơ của bác Tản Đà được khắc trên đá ở Đồi thơ này:

         "Nhớ lời nguyền nước thề non

         Nước đi chưa lại non còn đứng trông"

 Phongdiep.net

 

ĐẤT ĐỨNG

Gửi Hạ Vi Phong

Vi Phong ơi.
Việc dời trụ sở Hội về đấy đúng là hợp với phong thủy lắm. Nhưng vẫn là mơ ước mà thôi chẳng biết bao giờ mới thành sự thật. Gửi bài cộng tác với Đất Đứng và Tạp chí Văn nghệ Tây Ninh đi để có tiêu chuẩn xin gia nhập vào làng văn nghệ cho vui. Tình thân

haviphong

Về ngay Thư viện cũ cũng hay mặt đối sông lưng dựa núi..Chà phong thủy tốt lắm nha. Hình như lại nằm kế bên Ban dân tộc tôn giáo (nhớ không chính xác) thêm phầm đậm đà bản sắc rồi...Hy vọng là thế hy vọng là thế.

Nguyễn Đức Thiện

cái gì cần nói toi đa nói trong bài rồi. khổ lắm thơ ơi. thôi thì ta cứ ngậm ngùi tiếc thôi.

La Ngạc Thụy

Gửi NXT

mau hay chậm còn do BTT Hội tham mưu và UBND tỉnh quyết định. Hãy chờ thôi NXT ơi

NXT

Tui đề nghị dời mau mau và có nhiều phòng khách bụi đời dã chiến cho khách văn chương nào mê Tấy Ninh tá túc khi phiêu lãng tới chơi với VNS nơi đây.Làm vườn thơ tạc đá có hoa có lá có bàn đá đầy cà phê đá và thuốc hút bên trên nữa thì cực kỳ hay đó La Cá Sấu ơi...

ĐẤT ĐỨNG

Gửi Đặng Hoàng Thái

Theo kế hoạch nếu không có gì thay đổi trụ sở Hội sẽ dời về địa điểm trên. Tuy nhiên quyết định là do UBND tỉnh. Hy vọng sẽ có kết quả tốt đề xuất của Thái chăc chắn sẽ được quan tâm.

danghoangthai

Vườn thơ ở đâu xa

Hơn một năm trước khi nhà thơ Nguyễn Quốc Việt dợm bước chuẩn bị về Hội VHNT tôi đã nghe ông nói việc xin lại toà nhà "cổ" Thư viện tỉnh cũ làm trụ sở Hội. Không biết việc ấy bây giờ đến đâu? Nếu Hội về nơi ấy đối diện là công viên bờ rạch Tây Ninh ở đó các bác điêu khắc có thể tạc thơ vào đá làm vườn thơ hay tạc tượng làm vườn tượng... có chỗ để mọi người cùng thưởng lãm và có thể làm đẹp thêm cho Thị xã Tây Ninh. Không biết các bác nghĩ thế nào?

La Ngạc Thụy

Gửi Nguyễn Đức Thiện

Anh Thiện ơi.
Nhiều người "Tiếc một vườn thơ" cùng anh đấy. Hãy lên tiếng đi chứ cám ơn HĐH đến thăm Đất Đứng lâu quá không gặp chúcvui.

HĐQ

Ông Thiện ơi.

Tôi đoán rằng các bác thợ thủy lợi cũng tranh thủ làm cái công trình đặc sắc này trong khi... giải lao!
Văn Nghệ mà.
Chẳng hạn như sau một hồi cuốc đất ban chỉ huy công trường hô: Giải lao 15 phút đi!
Và tiếp:
Văn nghệ đâu làm tí nào!
Thế là các cô cậu "văn nghệ" xuất hiện ra giúp vui 15 phút.
Văn nghệ mà.
Nhà văn nghệ sĩ cũng thế đấy. Họ chỉ có giá trị lúc... giải lao thôi!

ĐẤT ĐỨNG

Gửi Lê Kim Hoa

Dù cho đồi thơ ở địa phương nào đi nữa vẫn là đồi thơ chung của chúng ta. Việc tạo cảnh quan ngoài tầm tay của văn nghệ sĩ. Phải không Kim Hoa. Chào đón Kim Hoa đã đến thăm Đất Đứng. Tình thân