TÂY NINH ĐẤT NƯỚC CON NGƯỜI: NGƯỜI KHAI SƠN NÚI BÀ ĐEN - LA NGẠC THỤY

NHÂN MÙA LỄ HỘI NÚI BÀ ĐEN XUÂN KỶ SỬU - 2009 ĐẤT ĐỨNG TRÂN TRỌNG GIỚI THIỆU BÀI NGHIÊN CỨU CỦA ANH LA NGẠC THỤY VỀ NGƯỜI KHAI SƠN NÚI BÀ ĐEN VÀ SƠ LƯỢC VỀ TRUYỀN THUYẾT BÀ ĐEN LÝ THỊ THIÊN HƯƠNG


NGƯỜI KHAI SƠN NÚI BÀ ĐEN

La Ngạc Thụy

 

Quần thể di tích Núi Bà trải rộng 24 km² gồm 3 ngọn núi tạo thành: Núi Heo - Núi Phụng - Núi Bà Đen. Núi Bà Đen cao 986 m cao nhất Nam Bộ cách thị xã Tây Ninh 11 km về phía Đông Bắc. Hệ thống chùa Điện Bà ở núi có chùa Hạ chùa Trung chùa Thượng chùa Hang và một số hang động được các tăng ni phật tử sửa chữa làm nơi thờ tự như động Thanh Long động Ông Hổ động Ba Cô động Ba Tuần động Thiên Thai động Ông Tà...

Ngọn núi này thu hút khách thập phương vì cảnh núi non hùng vĩ nhiều hang động nhiều ngôi chùa nguy nga tráng lệ. Trước đây vốn là nơi ẩn cư của nhiều sư sãi. Đặc biệt nơi đây còn gắn liền với truyền thuyết nàng Lý Thị Thiên Hương (Bà Đen).

                                             Tượng thờ Linh Sơn Thánh Mẫu - Lý Thị Thiên Hương

Tương truyền rằng vào khoảng nửa cuối thế kỉ 18 những cuộc xâu xé nhau giữa Chúa TrịnhChúa Nguyễn đã đẩy nhân dân lâm vào cảnh khốn khổ lầm than. Nguyễn Huệ dấy lên cao trào Tây Sơn dẹp thù trong giặc ngoài. Bấy giờ có người thanh niên tên Lê Sỹ Triệt quê ở Quang Hóa (tức huyện Trảng Bàng tỉnh Tây Ninh ngày nay) tài cao chí lớn vì nước nhà nên chia tay người yêu là Lý Thị Thiên Hương lên đường phò Nguyễn Huệ giữ nước. Lý Thị Thiên Hương là cô gái xinh đẹp với làn da bánh mật (bà đen) và có đức hạnh. Người yêu lên đường vì nghĩa lớn cô ở nhà sống trong vòng vây của cường hào ác bá nhưng vẫn một lòng chung thủy với người yêu. Một hôm cô bị cưỡng bức vì giữ tiết hạnh nên cô gieo mình xuống núi quyên sinh. Sau đó ít lâu Thiên Hương về báo mộng cho trụ trì chùa núi biết nơi thân thể cô đang bị gió sương bào mòn. Thi thể cô được đem về mai táng phụng thờ. Tin này lan rộng ra và từng đoàn người về tụ họp trên núi để chiêm bái và cầu nguyện vì sự linh thiêng của người con gái tiết hạnh xin cô phù hộ độ trì. Nhà chùa đã cho lập đền thờ riêng để người ta cúng bái. Việc hành hương về chùa vào mùa xuân đã trở thành tập tục quen thuộc từ đây.

                                                                        Ni sư thích nữ Diệu Nghĩa

Khi vua Gia Long lên ngôi năm 1802 vua ban sắc chỉ phong cho linh vị Bà Đen (Lý Thị Thiên Hương) là Linh Sơn Thánh Mẫu chùa Bà là Linh Sơn Tiên Thạch Tự núi Bà là Linh Sơn. Vua cũng phong cho nhà sư khai sơn  Sư tổ Đạo Trung Thiện Hiếu là Pháp Bảo Thiền Sư ban cho một chiếc ấn ngà rộng 8cm2 khắc 4 chữ "Linh Sơn Thánh Mẫu" quai ấn chạm hình sư tử.

Tư liệu về vị sư khai sơn núi Bà rất ít ỏi. Truyền ngôn thì sư Đạo Trung khai sơn vào năm 1763. Sư tu tại đây 31 năm mới rời núi về dựng chùa Long Hưngt ở Bưng Dĩa - Thủ Dầu Một (Bình Dương) rồi viên tịch tại đó. Đến năm 1802 vua Gia Long mới lên ngôi vậy là 39 năm sau khi khai sơn chùa Bà trên núi mới có sắc phong?

Sách Việt Nam Phật giáo sử luận tập 2 của Nguyễn Lang NXB Hà Nội (1992) có ghi:

" ... Ở Tây Ninh chẳng hạn Thiền sư Đạo Trung khai sơn chùa Linh Sơn - núi Điện Bà vào năm 1763 ông là Thiền sư Đại Cơ thuộc đời thứ tư của môn phái Liễu Quán. Đại Cơ là đệ tử của tế Giác Tế Giác là đệ tử trực tiếp của sư Liễu Quán ..."

Thiền Sư Liễu Quán sinh năm 1670 viên tịch ngày 21 - 11 (âm lịc) năm 1742. Liễu Quán người Phú Yên học đạo với Thiền Sư Tế Viên rồi ra Thuận Hóa học đạo với các Thiền Sư Giác Phong Thạch Liêm Từ Lâm Tử Dung. Năm 1712 sau khi giác ngộ đạo pháp ông đã mở nhiều đạo tràng và tổ chức nhiều giới đàn. Bốn giới đàn lớn nhất trong lịch sử Phật giáo ở Đàng Trong được tổ chức ở Thừa Thiên từ năm 1733 đến 1735 là do ông chủ tọa.

Trước khi viên tịch sư Liễu Quán để lại bài kệ truyền pháp như sau:

"Thiệt tế đại đạo tinh hải thanh trừng

Tam nguyên quãng nhuận đức bổn tử phong   

Giới định phúc tuệ thế dụng viên thông

Viễn siêu trí quả mộc khế thành công

Truyền tri diệu lý diễm xướng chính tông

Hành giải tương ứng đạt ngộ chân không"

Chữ Thiệt đứng đầu bài kệ này là sư Liễu Quán đệ tử kế tiếp là sư Tế Giác rồi đến sư Đại Cơ đến sư Đạo Trung khai mở núi Bà Đen có tên là chữ thứ tư của bài kệ là "Đạo". Trong sử sách chùa Bà cũng ghi sư tổ là Thiệt Diện (Liễu Quán) Tế Giác Đại Cơ ... ban đầu không ai hiểu gì cả nhưng khi tìm được bài kệ mới hiểu rõ dụng ý của bài kệ. Như vậy Ni sư Diệu Nghĩa hiện nay: Viện chủ 3 chùa: chùa Hang chùa Trung chùa Bà đứng vào hàng đệ tử thứ 35 trong bài kệ.

                                                                      Linh Sơn Tiên Thạch tự (chùa Bà)

Trước Gia Long chúa Nguyễn Phúc Khoát (1738 - 1765) có mối liên hệ mật thiết với sư Liễu Quán. Sử ghi nhiều lần chúa Nguyễn Phúc Khoát triệu thỉnh sư Liễu Quán vào phủ Chúa nhưng sư Liễu Quán đều từ chối. Chúa phải đích thân đến chùa Viên Thông nơi sư trụ trì để viếng thăm và hỏi đạo. Vì lý do có chúa ngự đến nên ngọn núi bên chùa Viên Thông được người đời gọi là núi Ngự.

Khi sư Liễu Quán viên tịch chúa Nguyễn Phúc Khoát sắc chỉ dựng bia lập tháp cho sư ban thụy hiệu là "Đạo Hạnh thụy chính Giác Viên Ngô Hòa Thượng". Sau đó chúa còn tạo điều kiện cho đệ tử của sư khai mở 4 giới đàn và nhiều Tổ đình ở khắp Đàng Trong.

Căn cứ theo tình hình lịch sử thời đó thì Đạo Trung vào Nam khai sơn núi Bà đúng vào lúc dân Thuận Quảng di dời vào Nam mưu cầu cuộc sống. Giai đoạn này chính là thời Tây Sơn dựng nghiệp Nguyễn Ánh bôn đào có chạy qua Tây Ninh chiêm bao thấy Bà Đen mách bảo nên khi lên ngôi đã ban sắc phong để tạ ơn.

ngacthuy

Gửi Hoàng Lân

Chuyên mục Tây Ninh đất nước con người cũng nhằm mục đích giới thiệu về vùng đất Tây Ninh. Cám ơn lời động viên của Hoàng Lân. Tình thân

Hoàng Lân

bài viết có giá trị nhiều mặt quá hoan nghênh La Ngạc Thụy!Không đề tài nào hay hơn bằng đề tài quê hương đất nước con người quê mình TN là thánh địa của một tôn giáo không nhỏ ắt về mặt lịch sử văn hóa ở đây có nhiều điều hay xin chờ biết thêm về vùng đất này qua ĐĐ.