TÁC GIẢ: NHỚ BÁC TƯ HI ĐẠM - PHAN KỶ SỬU

 

          NHỚ  BÁC TƯ  HI ĐẠM

                             Phan Kỷ Sửu

       Thời gian trôi đi với tốc độ khủng  khiếp thật! Mới đó mà đã tròn 10 năm rồi ư ?  10 năm cụ Hi Đạm một  học giả uyên bác một nhân sĩ giàu uy tín một tài hoa thơ  Đường luật và dịch thuật Hán Việt  rất hiếm hoi  từ trước 1975 một nhân kiệt của miền  địa linh  Tây Ninh đã vắng bóng.

 

Một người bạn thân tình bên cạnh Vân An Phan Văn Phan Phụng Văn và các bạn làm thơ Đường luật.Thế nhưng hình bóng cụ những kỹ niệm thân tình với cụ cùng rất nhiều tác phẩm thơ Đường luật của cụ vẫn  còn in đậm trong tâm hồn  bè bạn và tất cả những ai yêu quý trân trọng cụ.Đúng như vậy Hi Đạm dẫu mất như còn.

HI ĐẠM- ĐỜI THƯỜNG

      Cụ Hi Đạm tên thật là Nguyễn Hữu Trí sinh năm 1915 tại Thị  xã Tây Ninh trong một gia đình trí thức do đó từ thời thơ ấu việc học vấn của cụ  hết sức thuận lợi . Hi Đạm  vốn là một con người rất thông minh hiếu học cần cù. Ngay cả đến lúc trưởng thành trên cương vị của một nhà giáo cụ cũng vẫn thưởng xuyên tự học tự trao dồi  kiến thức để phù hợp với sự phát triển không ngừng của cuộc sống. Cụ thông thạo đến 3 ngoại ngữ Pháp Anh  văn và Hán văn. Đặc biết nhất là Hán Văn cụ có một trình độ  rất uyên bác với tài năng dịch thuật khá điêu luyện nhất là dịch thơ chữ Hán ra tiếng Việt.Có thể nói cụ là một pho từ điển Hán Việt sống. Bất cứ ai  muốn tìm hiểu chữ Hán cụ sẳn sàng chỉ  dẫn....Niềm đam mê lớn nhất của cụ là đọc sách tìm tòi trong sách bên cạnh làm thơ. Đó là một cách học tập rất cần thiết mà cụ đã thực hiện rất nghiêm túc trong suốt đời cụ. Cụ có một gia tài sách báo khá phong phú. Cụ giữ gìn và sắp xếp sách vở  hết sức ngăn nấp cẩn thận.Cụ có tài đóng sách khéo léo không  khác người thợ chuyên nghiệp. Nói chung sách đối với cụ là những người bạn thân thiết gần gủi cũng là những đứa  con tinh thần mà cụ luôn luôn chăm chút nâng niu.. Tủ sách của cụ gần như là một thư viện gia đình khá đầy đủ.

      Cụ là  bạn của  cha tôi từ thuở còn trẻ nên tôi quen  gọi cụ là Bác Tư.Lúc cụ còn sinh tiền tôi vẫn thường đến thăm cụ tại tư gia  ( hiện nay vẫn là ngôi nhà cổ kính  một tầng lầu mang số 36 đường Nguyễn Đình Chiểu thuộc khu vực chợ cũ Tây  Ninh ) Cụ thường làm việc hoặc đọc sách một mình trên lầu với bốn bề chỉ có sách và sách một không gian thật yên tỉnh dù bên ngoài  là khung cảnh phố phường ồn ả huyên náo. Mỗi khi  đến thăm cụ tôi thường đi thẳng lên lầu  để gặp cụ. Bất cứ đang làm việc gì cụ  cũng tạm ngưng lại và nồng nhiệt bắt tay tôi với nụ cười tươi tắn quen thuộc và câu hỏi chân tình " chú có bài thơ nào mới không đọc nghe chơi ? ". Trân trọng quý mến những bạn bè làm thơ viết văn không phân biệt tuổi tác thành phần xã hội là  một thói quen  đáng yêu của cụ Hi Đạm. Đến với cụ ngoài trao đổi về thơ văn và các thông tin về sách báo mới cũng như thông báo với cụ về tình hình sáng tác và sức khỏe của anh  chị em cầm bút quen biết. Nhiều lúc tôi  và cụ cùng đến hiệu sách nhân dân Thị Xã mua sách  mỗi  khi nơi nầy có đợt phát hành sách mới. Có lúc chúng tôi cùng mang về hàng đống sách! Riêng cụ mỗi lần tôi đến cụ thường đọc cho tôi nghe những bài thơ mới hay bài thơ chữ Hán vừa dịch xong . Cụ viết bằng những nét chữ nghiêng nghiêng bay bướm thường trên một tờ lịch cũ. Chỉ xem cách viết  và nét chữ của cụ cũng đủ biết lúc nào cụ cũng làm việc hết sức cẩn thận chu đáo và nghiêm túc. Đó là cái phong cách tốt đẹp mà tôi cùng nhiều người bạn khác thường học ở cụ. Cụ Hi Đạm vốn là một trí thức đôn hậu hiền từ và ít nói. Cụ sống giữa đời thường thật thanh bạch trong sáng như  PGS.TS Nguyễn Thới Nhâm ở Thành phố Hồ Chí Minh đã nhận xét  " Cuộc đời anh sống thanh bạch nên về trời cũng thật nhẹ nhàn ..." .

     Những năm 1980-1990 dù tuổi già sức yếu nhưng cụ cũng thường xuyên góp mặt trên tạp chí văn Nghệ Tây Ninh cũng như tích cực tham gia các hoạt động văn nghệ khác. Những năm 1983-1984 cụ cũng có mặt tại Quán thơ Núi Bà trong dịp  hội xuân bên cạnh  Vân An Xuân Thới   Xuân Quang Phan Văn Xuân Sắc Phan Phụng Văn và tôi... Đó là khoảng thời gian ông sáng tác khá sung sức.

       Cụ Hi Đạm qua đời ngày 26-8-1998 ( tức mùng 5-7 Mậu Dần ) hưởng thọ 84 tuổi.

HI ĐẠM -ĐỜI THƠ

    Nói đến đời thơ của cụ Hi Đạm  nhất định phải nói đến thơ Đường luật. Thật vậy trong suốt đời mình tâm hồn và ngòi bút Hi  Đạm luôn gắn bó với thể thơ Đường luật bằng một niềm say mê vô cùng mãnh liệt. Cũng như  thạc sĩ  Lâm Khang- Nguyễn Xuân Diện  (Viện Nghiên cứu hán Nôm) đã nhận định " Lựa chọn một thể thơ như vậy để  diễn tả tâm hồn là một lựa chọn mang tính  văn hóa...". Cụ đã chọn thế thơ ấy không ngoài ý nghĩ nói trên. Với Đường luật cụ Hi Đạm  đã vượt hẳn  những  khuôn khổ ràng buộc của niêm luật để sáng tạo  từ những xúc cảm chín muồi những vần thơ thầm đẩm hồn Đường. Nói đến đời thơ của cụ trước hết phải nói về mảng dịch thuật của cụ. Ở Tây Ninh có thể nói duy nhất chỉ có cụ là  dịch giả thơ Đường luật từ Hán văn ra tiếng Nôm hoàn hảo nhất thanh thoát nhất

    Năm Tân Sửu 1901 nhân dịp rằm tháng Giêng.  Các văn nhân tiền bối ở Tây Ninh có mời nữ sĩ Sương Nguyệt Anh  tức Nguyễn Thị Khuê ( ái nữ của nhà thơ yêu nước Nguyện Đình Chiểu ) cùng hành hương lên núi Bà để ngắm  hoa bạch mai . một loại mai quý hiếm có nguồn gốc từ  Trung Quốc để xướng họa thưởng xuân. Ngày trước Bạch mai thường nở trước chùa Bà trong tiết xuân ấm áp. Xúc cảnh sinh tình  nữ sĩ Sương Nguyệt Anh đá sáng tác một bài thơ Nôm  "Hoa bạch mai trên núi Bà" và 2 bài thơ chữ Hán " Linh sơn nhất thụ mai"  ( Cây mai ở Linh Sơn ) và chính cụ Hi Đạm đã dịch  ra  thơ Nôm :   

I

Ngọc quỳnh cốt cách vốn trời ban

Đất tịnh trơ vơ lánh thế gian

Ấm  áp hương đầm xuân buổi sớm

Lạnh lùng bóng nguyệt nhạt đêm tàn

Nghĩ thân ánh tuyết hơi sương đượm

Thương kẻ hài sương gót tuyết chan

Mến cảnh nước non xa chớ ngại

Cùng lên ngâm vịnh tứ xuân tràn

II

Một áng hương trinh thoảng tuyệt vời

Bụi nhơ mình sạch cách xa khơi

Vừa phô kính ngọc sương mai đẫm

Đã trải lòng thơm nắng quái phơi

Hồng tía tin xuân không góp mẵt

Tuyết sương tiết lạnh dễ trêu ngươi

Dặm ngàn tri kỷ duyên mai gặp

Một nhánh tình sâu gởi gắm ai .

       Hai bản dịch khá thoát và toát lên được sự tôn vinh cái  trong sạch tinh khiết cái vẻ đẹp tiềm ần bên trong của con người đó là cái đạo đức trong sáng. Trong tác phẩm "Ức viên thi thoại" thi sĩ Đông Hồ Lâm Tân Phát đã nhận định " Hai bài dịch của bạn tôi kể đã công phu đã lột được ý tứ nguyên văn lời thơ dịch cũng khá thanh nhã. Tuy thế bạn tôi vẫn chưa bằng lòng..."Bài thơ"Linh sơn nhất thụ mai" đã được Sở Giáo dục Tây Ninh đưa vào phần bài đọc thêm chương trình văn học địa phương lớp 11 trung học phổ thông.

     Nhân Hội xuân Núi Bà được tổ chức lần đầu tiên vào mùa xuân 1983. tại quán thơ trên núi Hi Đạm có bài thơ "Mừng hội xuân" rất đơn giản nhưng đậm đà tình đất tình người :

" Sẵn màu thiên tạo Xuân tươi ý

   Thêm nét nhơn vi cảnh thắm tình

   Tết nhứt vui đây vui nhứt Tết

   Chưa đi chưa đến dạ chưa đành..."

Nhà văn Vân An đã chọn câu " Tết nhứt vui đây vui nhứt tết" làm câu đối nhưng đến nay chưa có ai đối chỉnh.

    Năm 1990 nhân dịp cả nước kỷ niệm 100 năm ngày sinh  Bác Hồ Hi  Đạm đã có bài thơ  "Một vì sao sáng" để bài tỏ lòng biết ơn đối với Bác.Vị lãnh tụ kính yêu của cả dân tộc đã ấp ủ miền Nam trong trái tim mình:

 " Tuyệt vời cao đẹp một vì sao

    Xuyên suốt trăm năm vẫn thắm màu

    Tỏa ánh công nông bền khí thế

    Soi đường cách mạng vững cao trào..."

      Ở bài " Tuổi hạc"  cụ cũng cũng đã thể hiện sinh động  những suy nghĩ và tình yêu cuộc sống của bản thân trên quê hương ngày càng trẻ hơn đẹp hơn :

"Tóc bạc da nhăn lưng gối mõi

                       Lợi nhà ích nước được là vui ."

    Năm 1974. Cụ Hi  Đạm đã 59 tuổi nhưng  hình bóng các đấng sinh thành vẫn in sâu trong tâm tưởng cụ Chữ hiếu của con người không hề lệ thuộc vào tuồi tác Cho nên tưởng nhớ đếm mẹ hiền dòng nước mắt của Hi Đạm đã rơi...Nghĩa mẹ như nước trong nguồn mà...Con bao nhiêu tuổi vẫn là con của mẹ. Nhân dịp giổ mẹ cụ đã xúc cảm viết bài thơ  "Khóc Mẹ" Đồng cảm với nỗi lòng của cụ tôi cũng day dứt rất nhiều khi nghĩ đến thâm ân  phụ mẫu :

 " Vừa mãn tang cha mất mẹ hiền

 Chín mươi tuổi chẳn đoạn trần duyên

 Phơ phơ tóc trắng mờ mây trắng

 Bằn bặt nhà huyên héo cỏ huyên

 Hơi tiếng thân  yêu xa cõi tục

 Bóng hình gần gủi ngóng quê tiên

 Thương con lượng biển đong ngày tháng

 Lệ cạn ơn sâu khó vẹn tuyền."

 

      Với Hi Đạm tình bạn tình thơ luôn sâu sắc nồng nàn. Khi viếng mồ người bạn văn Xuân  Thới cụ đã viết những vần nhớ nhung da diết :

" Nhớ bạn hôm nay viếng nấm mồ

Im lìm mộ ướt đất chưa khô

Nén nhang cắm thấp hương quanh quẩn

Cành trúc che cao bóng dật dờ..."

( Viếng mồ Xuân Thới )

    Hi Đạm còn có những vần thơ thể hiện  rất thắm thiết tình yêu thiên nhiên khẳng định thiên nhiên bao giờ cũng là nguồn sống của tâm hồn cụ và yêu vẻ đẹp của thiên nhiên cũng là yêu  cái tài sản quý báu mà tự ngàn đời  tiền nhân đã đổi lấy bằng xương máu. Như bài "  Chiều thôn dã " ông viết :

" Chạng vạng thôn trang phớt nắng tà

Lều tranh mấy mái khói lân la

Trâu men ngỏ trúc đường hun hút

Cò đáp lùm tre ngọn oặt òa..."

     Cụ cũng có có một năng  khiếu họa vận rất đặc biệt thơ họa nguyên vận của cụ thường chửng chạc và duyên dáng trong cách trau chuốt từ ngữ cũng như không hề biểu hiện sự gượng ép.

      Đẹp biết bao một cuộc đời một tấm lòng hết sức mẫu mực để cho kẻ hậu sinh cùng soi vào mà sống.  Xin được mượn hai câu kết trong bài thơ Tiếp khúc ca của nhà văn Vân An để bày tỏ lòng  tưởng nhớ đến cụ Hi Đạm. một người  Bác nhân từ một người bạn viết vong niên khả kính đã khuất bóng :

"...Giờ muốn hỏi đôi từ Hán  tự

Biết tìm người cũ ở đâu ta...?

                                                            Tháng10-2008 

ĐẤT ĐỨNG

gỬI bÁC nGUYỄN xUÂN dIỆN

cám ơn bác Xuân Diện ghé thăm Đất Đứng và có lời khen. Thay mặt nhà thơ Phan Kỷ Sửu cám ơn bác. Tình thân

Nguyễn Xuân Diện

Cám ơn bác Phan Kỷ Sửu

Cám ơn Bác đã tưởng niệm một bậc trưởng lão trong làng thơ Đường Luật VN. Lại cảm ơn bác Phan Kỷ Sửu đã nhắc đến một ý kiến của tôi phát biểu cách đây đã lâu.

ngacthuy

Gửi Trần Thy

Gửi Trần Thy
Đúnglà cách trình bày như thế dễ hiểu sai. Đất Đứng xin nhận khuyết điểm. Cám ơn góp ý của bạn. Tình thân

tranthy

gui LNT

cách viết như vầy nhớ bác tư Hi đạm ( 1998-2008 ) có thể người ta nhớ ông chỉ là 10 tuổi!!??? đề nghị đặt tiêu đề cho chuẩn hơn....